Geirfa

Cytundeb mewn egwyddor (AIP)

Dogfen gan ddarparwr morgeisi sy’n cymeradwyo y gallwch fenthyca swm o arian. Gallwch ddefnyddio’r ddogfen hon i ddangos i werthwr eich bod yn gallu fforddio prynu ei eiddo.

Datganiad blynyddol

Datganiad gan eich darparwr cynnyrch gwasanaethau ariannol a anfonir atoch unwaith y flwyddyn, sy’n dangos faint ydych wedi ei dalu, beth yw gwerth eich cynllun (ac os yw mewn perthynas â benthyciad, faint o arian sydd arnoch o hyd).

APR

Cyfradd ganrannol flynyddol: cyfanswm cost y morgais, gan gynnwys y llog a’r ffioedd. Mae’n rhagdybio y bydd gennych y morgais hyd ddiwedd ei oes, sydd efallai’n ffordd ddefnyddiol o gymharu cytundebau neu efallai ddim

Dyrannu asedau

Dyrannu asedau yw’r broses o fuddsoddi eich arian mewn ystod o fuddsoddiadau gwahanol megis ecwiti, stociau, eiddo a bondiau. Drwy amrywio’r asedau yr ydych yn buddsoddi ynddynt, gallwch ddiogelu eich hun rhag unrhyw ostyngiad mewn un neu ragor o ddosbarthiadau asedau. Mae dyrannu asedau yn dibynnu ar eich cynlluniau buddsoddi ac agwedd at risg.

Ffi drefnu

Dyma’r ffi am sefydlu’r morgais. Bydd y rhan fwyaf o ddarparwyr morgeisi yn eich caniatáu i ychwanegu’r ffi hon at y benthyciad, ond bydd hyn yn golygu eich bod yn gorfod talu llog arni hyd ddiwedd cyfnod y morgais.

Ôl-ddyledion

Mae mynd i ôl-ddyledion yn golygu eich bod wedi methu â thalu eich ad-daliadau morgais o leiaf unwaith – rydych wedi methu taliad mis. Cysylltwch â’ch darparwr cyn gynted ag sy’n bosib os ydych yn credu efallai y byddwch yn mynd i ôl-ddyledion.

Cyfradd sylfaenol

Cyfradd llog a bennir gan Fanc Lloegr, y mae morgeisi olrhain a morgeisi cyfradd amrywiol safonol yn ei dilyn fel arfer.

Buddiolwr

Person a enwir mewn ewyllys neu o dan ymddiriedolaeth fel un sydd â’r hawl i dderbyn becwêdd neu fudd yw buddiolwr.

Ffi archebu

Math o ffi trefnu morgais.

Yswiriant adeiladu

Yswiriant ar gyfer difrod i strwythur eich cartref. Bydd darparwr yn gofyn i chi sicrhau bod gennych un pan fyddwch yn cymryd morgais allan. Darllen mwy am yswiriant adeiladau.

Prynu i osod

Prynir eiddo prynu i osod i’r perwyl o’i osod i denantiaid. Oherwydd bod hwn yn fater busnes yn y bôn, mae’r rhan fwyaf o ddarparwyr morgeisi yn cynnig cytundebau morgeisi prynu i osod arbennig at y diben hwn.

Cyfalaf

Arian a fenthycir i brynu eiddo.

Treth enillion cyfalaf (CGT)

Os yw gwerth yr asedau yr ydych yn berchen arnynt yn cynyddu mewn gwerth, efallai y byddwch angen talu Treth Enillion Cyfalaf (CGT). Er enghraifft, gallai gwerthu cyfranddaliadau am fwy nag yr ydych wedi talu amdanynt olygu bod rhaid i chi dalu ychydig o CGT. Rydych yn cael lwfans blynyddol ar gyfer enillion cyfalaf a dim ond ar unrhyw enillion dros y swm hwn y byddwch yn talu CGT.

Cyfradd wedi ei chapio

Os oes gan eich cytundeb morgais, gyfradd wedi ei chapio, ni fydd y gyfradd llog a godir gan eich darparwr ar unrhyw achlysur yn mynd dros y terfyn sydd wedi ei gapio, uchaf, er gwaethaf y codiadau i gyfradd sylfaenol Banc Lloegr.

CCJ

Dyfarniad Llys Sirol. Dyma’r dyfarniad y gallech ei wynebu os na fyddwch yn ad-dalu arian sy’n ddyledus gennych – gan ei gwneud hi’n llawer caletach i chi gael morgais oherwydd fe’ch ystyrir yn risg uwch.

Coler

Os oes gan eich cytundeb morgais goler, ni fydd eich cyfradd llog yn gostwng yn is na’r swm penodedig. Felly, os yw cyfraddau yn gostwng i 3.75% ac mae gan eich cytundeb goler o 4%, byddwch yn gorfod colli allan ar yr arbedion y byddai’r gyfradd is, newydd hon yn eu cynnig.

Trawsgludo

Dyma’r weithdrefn gyfreithiol y mae hi’n ofynnol i chi fynd drwyddi pan fyddwch yn prynu neu’n gwerth eiddo. Gwneir hyn gan gyfreithiwr neu drawsgludwr trwyddedig.

Bondiau corfforaethol

Dyma’r Bondiau a gyflwynir gan gwmnïau pan maent angen benthyca arian. Fel buddsoddiad, maent yn aml yn cynnig cyfraddau uwch o enillion na banciau a chymdeithasau tai ond gyda lefel amrywiol o risg yn dibynnu ar sicrwydd ariannol y cwmni sy’n cyflwyno’r bond.

Morgais cyfrif cyfredol (Cam)

Cyfunir eich morgais, dyledion ar gardiau credyd a benthyciadau a’ch balansau cyfrif cyfredol a chynilion i greu un cyfrif, ac un balans cyffredinol. Defnyddir eich balansau credyd yn erbyn eich dyledion, gan olygu mai dim ond ar y gwahaniaeth y byddwch yn talu llog. Mae’r rhain fel rheol yn fwy drud na morgeisi confensiynol ond gallent fod yr opsiwn gorau yn yr amgylchiadau iawn.

Pensiynau buddion wedi eu diffinio

Gyda’r math hwn o gynllun pensiwn, mae aelodau yn derbyn incwm pensiwn sefydlog wrth ymddeol – yn seiliedig ar eu cyflog terfynol, ac am faint o flynyddoedd y buont yn gweithio i’r cwmni. Mae hefyd yn cael ei adnabod fel cynllun cyflog terfynol.

Pensiynau cyfraniadau wedi eu diffinio

Gyda’r math hwn o gynllun pensiwn, mae’r swm o arian y bydd gennych yn eich cronfa bensiwn yn dibynnu ar y swm o arian yr ydych yn ei dalu i mewn, ymhle y cafodd yr arian ei fuddsoddi a’r elw arno. Mae hefyd yn cael ei adnabod fel cynllun prynu arian.

Difidendau

Dyma’r taliadau a wneir i gyfranddalwyr gan gwmni, o unrhyw elw a wnaeth y busnes.

Blaendal

Dyma’r swm o arian y mae’n rhaid i chi ei dalu tuag at gost yr eiddo a brynwch. Yr isafswm blaendal y byddwch ei angen fel arfer yw 5%, ond gorau po fwyaf o arian y byddwch yn ei dalu – gan fod y cytundebau rhataf ar gael i bobl sy’n gallu talu blaendal o 40% o leiaf.

Morgais cyfradd ostyngol

Cytundeb cyfradd ostyngol yw pan mae’r gyfradd llog a godir arnoch yn swm penodol, llai na chyfradd amrywiol safonol (SVR) eich darparwr morgais. Er enghraifft, os oes gan y darparwr SVR o 5.5%, y gostyngiad yw 1% – byddwch yn talu 4.5%.

Taliadau ad-dalu’n gynnar (ERCs)

Dyma’r ffioedd cosb y mae’n rhaid i chi eu talu er mwyn gadael morgais yn ystod cyfnod penodol, fel rheol cyfnod y cytundeb cychwynnol.

Morgais gwaddol

Dyma ffurf ar forgais llog yn unig, lle’r ydych hefyd yn talu arian i mewn i fuddsoddiad a elwir yn waddol i glirio morgais ar ddiwedd y cyfnod. Darllenwch fwy am forgeisi llog yn unig.

Cynllunio Ystâd

At ddibenion treth etifeddiant (IHT), y drefn ar gyfer cyfrifo ystâd unigolyn yw cyfanswm ei asedau/ei hasedau tynnu unrhyw rwymedigaethau ar adeg eu marwolaeth. Gallai cynllunio ystâd yn gywir arbed cannoedd o filoedd o bunnoedd i’ch teulu, oherwydd bydd IHT (a elwir weithiau yn ‘toll farwolaeth’) yn cael ei chodi ar yr hyn a adewir ar ôl gennych, sydd dros y trothwy IHT ar adeg eich marwolaeth. Ar hyn o bryd, mae IHT yn drethadwy ar 40% o’r holl asedau a adewir ar ôl gennych ar adeg eich marwolaeth sydd uwchben y trothwy IHT.

Ecwiti

Y gyfran o’r eiddo yr ydych yn berchen arni’n llwyr, h.y. eich blaendal yn ogystal â’r cyfalaf yr ydych wedi ei glirio ar eich morgais.

Cynllun rhyddhau ecwiti

Mae cynllun rhyddhau ecwiti yn caniatáu i berchnogion tai hŷn ryddhau arian sydd wedi ei glymu yn eu heiddo. Mae dau fath: morgais am oes a chynlluniau refersiwn cartref. Dim ond ar ôl cysylltu â chynghorydd ariannol annibynnol y dylid cymryd un o’r cynlluniau hyn allan. Darllenwch fwy am gynlluniau rhyddhau ecwiti.

Ysgutor

Person a enwir mewn ewyllys yw ysgutor, sy’n gyfrifol am weinyddu ystâd yr ymadawedig a dosbarthu’r asedau i’r buddiolwyr.

FCA

Rheolydd gwasanaethau ariannol y DU yw’r Awdurdod Ymddygiad Ariannol (yr FCA).

Gasympio

Dyma pryd y gwneir cynnig ac fe’i derbynnir gan y gwerthwr, ond yna mae parti arall yn gwneud cynnig uwch sy’n cael ei dderbyn gan y gwerthwr ni waeth beth fo’r canlyniadau.

Pensiwn Personol Grŵp

Os ydych yn gweithio i gwmni, efallai y bydd gennych Bensiwn Personol Grŵp. Dyma’r enw a roddir ar gynlluniau pensiwn personol grŵp a gynigir gan gyflogwyr i weithwyr.

Gwarantwr

Trydydd parti sy’n cytuno i dalu taliadau misol y prynwr os nad yw’n gallu gwneud hynny, dyma’r achos rhan amlaf gyda phrynwyr tro cyntaf, rhiant neu warchodwr yw’r gwarantwr fel rheol. Darllen am warantwyr morgeisi.

Morgais gwrthbwyso yn erbyn teulu

Defnyddir hwn gan aelodau o’r teulu (rhieni yn bennaf) sy’n dymuno helpu prynwyr tro cyntaf i esgyn ar yr ysgol eiddo. Gwrthbwysir eich cynilion yn erbyn rhwymedigaeth eich plentyn (neu aelod arall o’r teulu), mae’r swm sy’n ddyledus ganddynt yn ogystal â’r llog a delir yn gostwng.

Morgais cyfradd sefydlog

Bydd y gyfradd llog y byddwch yn ei thalu yn aros yr un peth drwy gydol hyd y cytundeb, a all amrywio o un flwyddyn i 10 mlynedd. Golyga hyn y byddwch yn gwybod yn union beth fyddwch yn ei dalu ar eich morgais bob mis, gan na fydd eich cyfradd yn cynyddu – na gostwng – gyda chyfradd sylfaenol Banc Lloegr.

Morgais hyblyg

Mae morgais hyblyg yn caniatáu i chi ordalu, tandalu neu hyd yn oed gymryd gwyliau rhag talu eich morgais. Gall hyn eich cynorthwyo i dalu eich morgais yn gynnar gan arbed arian ar log i chi, fodd bynnag mae morgeisi hyblyg yn ddrytach na’r rhai confensiynol fel rheol.

Rhydd-ddaliad

Rydych yn berchen ar yr eiddo i gyd a’r tir yr adeiladwyd yr eiddo arno.

Cymorth i Brynu

Menter a lansiwyd gan y llywodraeth yw cymorth i brynu, sy’n cynnwys cynlluniau amrywiol wedi eu dylunio i helpu prynwyr tro cyntaf i esgyn ar yr ysgol eiddo. Mae’r rhain yn cynnwys benthyciadau ecwiti, gwarantau morgais, Cyfrifon ISA a chynlluniau yn benodol i Gymru a’r Alban.

ISA Cymorth i Brynu

Dyma gyfrif cynilo di-dreth, lle bydd y llywodraeth yn ychwanegu bonws at gyfanswm eich blaendal. Gofynnwch am fanylion.

Tâl benthyca uwch (HLC)

Dyma dâl a godir gan ddarparwr morgeisi os ydych yn benthyca mwy na 75% o gyfanswm gwerth yr eiddo. Mae’n amddiffyn darparwr yn erbyn rhywun sy’n methu taliad ar ei forgais.

Cyfrif Cynilo Unigol (ISA)

Mae dau fath o Gyfrif Cynilo Unigol (ISA): Cyfrifon ISA Arian Parod, a Chyfrifon ISA Stociau a Chyfranddaliadau. Bob blwyddyn, gallwch roi arian i mewn i’r ddau fath o gyfrif hyd at y terfynau blynyddol. Nid yw Cyfrifon ISA yn fuddsoddiad ynddynt eu hunain, maent yn fan diogel di-dreth lle gallwch warchod buddsoddiadau.

Treth etifeddiant (IHT)

Codir treth etifeddiant (IHT) ar ystâd ar ôl i berson farw. Ar hyn o bryd mae’n drethadwy ar 40% o symiau uwchlaw’r trothwy IHT, a all newid bob blwyddyn. Mae ystâd person yn cynnwys cyfanswm yr hyn y mae’n berchen arno, tynnu unrhyw rwymedigaethau ar amser ei farwolaeth. Os yw’r swm hwn islaw’r trothwy, nid oes unrhyw IHT yn daladwy.

Morgais llog yn unig

Gyda morgeisi llog yn unig, dim ond y llog sy’n ddyledus ar y morgais y byddwch yn ei dalu bob mis, ni fyddwch yn talu dim o’r benthyciad ei hun. Y gobaith yw y byddwch yn cynilo digon o arian i glirio’r morgais ar ddiwedd y cyfnod mewn rhyw ffordd arall.

Oes ar y cyd

Polisi ‘oes ar y cyd’ yw un a gymerir allan gan un neu ragor o bobl. Gall polisïau oes ar y cyd fod yn ddefnyddiol i amddiffyn teulu pe bai un neu’r ddau riant yn marw.

Morgais ar y cyd

Dyma pryd y cymerir morgais allan gan ddau neu fwy na dau o bobl. Gallech ddefnyddio hwn pe baech yn prynu tŷ gyda phartner, ffrind neu aelod o’r teulu. Gall rhieni sy’n dymuno helpu eu plant i brynu eiddo, ei ddefnyddio hefyd.

Cofrestra Tir

Y sefydliad swyddogol ar gyfer cofrestru tir ac eiddo.

Lesddaliad

Gyda lesddaliad rydych berchen ar yr eiddo – ond nid y tir lle saif yr eiddo. Rydych yn berchen ar yr eiddo hwn am gyfnod penodol, gallai hyn fod am gyfnod o hyd at 999 o flynyddoedd. Gallech ei chael hi’n anodd cael morgais os oes yna lai na 70 o flynyddoedd ar ôl ar les yr eiddo yr ydych eisiau ei brynu.

Benthyciad mewn Cymhariaeth â Gwerth (LTV)

Maint eich morgais fel canran o werth yr eiddo. Mae’r rhataf o’r cytundebau hyn ar gael i bobl sy’n benthyca 60% neu lai.

Ad-daliad misol

Dyma’r swm yr ydych yn ei dalu i’ch darparwr morgais bob mis. Os oes gennych forgais ad-dalu (y math mwyaf cyffredin), byddwch yn talu cyfran o’ch morgais yn ogystal â llog.

Morgais

Pan rydych yn newid eich morgais heb symud i dŷ newydd. Gellir gwneud hyn er mwyn arbed arian – newid i fath arall o forgais heb symud i dŷ newydd. Gwneir hyn er mwyn arbed arian gan newid i fath arall o forgais neu ryddhau ecwiti o’ch cartref.

Gweithred morgais

Dyma gytundeb swyddogol rhwng y benthyciwr a’r darparwr benthyciadau, sy’n amlinellu rhwymedigaethau cyfreithiol y benthyciwr a’r hawliau sydd gan y darparwr os yw’r benthyciwr yn methu ag ad-dalu.

Yswiriant diogelu taliadau morgais (MPPI)

Dyma fath o yswiriant a fydd yn talu eich morgais am flwyddyn – os nad ydych yn gallu talu o ganlyniad i ddamwain, salwch neu ddiweithdra. Caiff ei adnabod hefyd fel yswiriant ASU.

Cyfnod y morgais

Dyma’r cyfnod o amser yr ydych yn seilio eich morgais arno.

Ecwiti negyddol

Dyma lle mae gwerth eich cartref yn disgyn o dan y gwerth sydd gennych yn weddill ar eich morgais.

Morgais gwrthbwyso

Mae morgais gwrthbwyso yn cysylltu cyfrif cynilo â chyfrif cyfredol. Yn aml defnyddir balansau credyd yn erbyn dyledion morgais, fel mai dim ond ar y gwahaniaeth y byddwch yn talu llog. Mae hyn yn wir hefyd am dalu’r cyfalaf.

Cyfraith pensiynau

Maes o’r gyfraith sy’n ymdrin â thalu a diogelu pensiynau.

Lwfans personol

Y swm o arian y cewch ennill pob blwyddyn dreth cyn i chi orfod dechrau talu treth.

Cludadwyedd

Dyma forgais cludadwy, gallwch drosglwyddo eich benthyciad o un eiddo i’r llall os byddwch yn symud. Heb dalu ffioedd trefnu.

Profiant

Profiant yw’r broses o gael awdurdod cyfreithiol i ddelio â materion rhywun sydd wedi marw a chael yr ewyllys wedi ei hardystio fel y gall yr ysgutorion gyflawni’r dymuniadau a’r cyfarwyddiadau a geir ynddi er mwyn dirwyn yr ystâd i ben.

Cost ailadeiladu

Dyma’r gost o ailadeiladu eich cartref pe bai’n cael ei ddinistrio.

Morgais ad-dalu

Pan rydych yn talu am y llog morgais a rhan o gyfalaf eich benthyciad bob mis. Oni bai eich bod yn methu unrhyw rai o’r ad-daliadau, byddwch yn sicr o fod wedi clirio’r morgais hwn erbyn diwedd y cyfnod.

Arf ad-dalu

Mae hi’n ofynnol gan ddarparwyr i chi gael un o’r rhain os ydych yn cymryd morgais llog yn unig allan – dyma’r ffordd y byddwch yn talu’r morgais yn ôl erbyn diwedd y cyfnod, gallai hyn fod drwy eiddo arall neu bortffolio stociau neu gyfranddaliadau.

Cynllun Hawl i Brynu

Bwriad gwreiddiol y cynlluniau hyn oedd galluogi tenantiaid i brynu’r cartrefi yr oeddynt yn byw ynddynt, ac mae’n cael ei gynnig i rai tenantiaid cymdeithasau tai hefyd.

RPI

Mae Mynegai Prisiau Manwerthu (RPI) yn mesur y newid yng nghost basged o nwyddau a gwasanaethau manwerthu.

Tâl gwasanaeth

Telir tâl gwasanaeth i asiant rheoli am ymwneud â materion beunyddiol gosod a rheoli eiddo.

Pensiynau Personol Hunan-fuddsoddi (SIPPs)

Math o gynllun pensiwn sy’n eich caniatáu, neu eich rheolwr cronfeydd pensiwn penodedig, i ddewis o blith ystod eang o fuddsoddiadau na fyddai cynlluniau pensiwn personol eraill yn eu cynnig fel rheol.

Rhanberchnogaeth

Gallwch brynu cyfran o eiddo (mae hyn fel arfer rhywle rhwng 25% a 75%) A thalu rhent ar y gyfran arall. Sy’n eiddo i’r gymdeithas dai leol.

Cyfreithiwr

Gweithiwr proffesiynol sy’n darparu cyngor a gwasanaethau cyfreithiol i unigolion a busnesau ar ystod eang o faterion, er enghraifft ysgariad, trawsgludo, cyfraith contract a chyfraith cyflogaeth.

Treth stamp

Mae treth dir y dreth stamp yn daladwy pan fyddwch yn prynu eiddo am fwy na swm penodol a meini prawf eraill.

Cyfradd amrywiol safonol (SVR)

Y gyfradd llog morgais y bydd y darparwr yn codi ar ôl i gyfnod y cytundeb morgais cychwynnol ddod i ben. Gallai fod yn uwch neu’n is na’r gyfradd wreiddiol.

Morgais eilaidd/anghydffurfiol

Mae morgais eilaidd neu anghydffurfiol wedi ei anelu at bobl sydd â phroblemau credyd. Mae hi’n llawer caletach cael morgais eilaidd nawr nag oedd hi cyn y wasgfa gredyd.

Cyfnod caeth

Dyma’r cyfnod lle’r ydych yn gaeth i’ch cytundeb morgais. Bydd rhaid i chi ysgwyddo tâl ad-dalu’n gynnar. Os byddwch yn gadael eich morgais yn ystod y cyfnod hwn. Dylech osgoi morgeisi sy’n eich clymu ar ôl cyfradd gychwynnol.

Morgais olrhain

Morgais â chyfradd llog sy’n gysylltiedig â chyfradd sylfaenol Banc Lloegr – sy’n symud i fyny ac i lawr gyda’r gyfradd honno.

Arolwg prisio

Mae darparwyr bob amser yn cynnal arolwg prisio i wirio a yw’r eiddo a ddymunwch yn werth y pris yr ydych yn ei dalu. Dylech gynnal eich arolwg eich hun hefyd.

Morgais cyfradd amrywiol

Mae llog ar eich morgais yn mynd i fyny ac i lawr yn ôl cyfradd amrywiol safonol eich darparwr.

Arenillion

Arenillion yw’r term cyffredinol a ddefnyddir ar gyfer yr incwm a ddaw o fuddsoddiad, a fynegir fel canran blynyddol ac sy’n seiliedig ar ei werth cyfalaf cyfredol.